SKS Değerlendiricisi Sertifikalı Eğitim Programı: Kimler Katılır, Nasıl İşler?

Sağlıkta kalite değerlendirmeleri bugün Bakanlıkça eğitilen sertifikalı değerlendiriciler eliyle yürütülüyor. Peki bu eğitim neden var, kimler için geçerli ve sertifika nasıl tescil ediliyor? Yazıda çerçeveyi, mevzuatı ve 10. program örneğini kaynaklarıyla birlikte anlatıyoruz.

SKS değerlendiricisi kimdir, neden sertifikalı olur?

Değerlendirici, SKS standartlarını ve değerlendirme ölçütlerini sahada uygulama düzeyini ölçen kişidir. Kurumun kendi içinde yaptığı öz değerlendirmeden farklı olarak bu görev dışarıdan gelir ve sonuçlar kuruma geri bildirilir. Burada odak, değerlendiricinin yetkinliğini belirleyen taraf.

Bakanlığın Türkiye Sağlıkta Kalite Sistemi sayfasındaki ifade net: değerlendirmeler 2017 yılından beri Bakanlıkça eğitilen sertifikalı SKS değerlendiricileri aracılığıyla ülke genelinde kamu ve özel tüm sağlık kuruluşlarında yürütülmektedir. Buradaki "sertifikalı" ifadesi bir unvan değil, bir denetim aracıdır: değerlendiricinin hangi standartlara, hangi ölçütlere ve hangi yönteme göre puan vereceği önceden tanımlıdır.

Bunun kurum açısından pratik karşılığı şudur. Değerlendirme günü geldiğinde karşınızda kişisel bir yorumla değil, tanımlı bir çerçeveyle karşılaşırsınız. Değerlendiricilerin puanı nereden aldığı, sık rastlanan uygunsuzluklar nelerdir sorusu değerlendiriciler nereden puan kırar başlığında ele alınmıştı.

Sertifikalı eğitim mevzuatı nasıl işliyor?

md.1: tescil edilecek sertifikalara ilişkin usul ve esaslar

Çerçevenin dayanağı, 4 Şubat 2014 tarihli ve 28903 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği'dir. Yönetmeliğin 1. maddesi amacı "sağlık alanında Sağlık Bakanlığınca tescil edilecek sertifikalara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir" biçiminde tanımlar.

Kapsam da geniştir: yönetmelik yalnızca belgeyi değil, "bu sertifikaların verildiği eğitim programlarını, bu programları yürüten kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişilerini ve gerçek kişileri" kapsar. Yani düzenleme, eğitimi kimin, nerede ve hangi kurallarla verdiğine kadar uzanır.

md.3: sertifikalı eğitim programı, sertifika ve tescil ayrımı

Yönetmelikteki tanımlar, programın nasıl okunacağını belirler. Tanım şöyledir: "Sertifikalı eğitim programı: Mezuniyet sonrası; belli bir konuda özel bilgi ve/veya beceriye dayalı yeterlik kazandırmak amacıyla sağlık alanında düzenlenecek örgün ve/veya uzaktan eğitim programını". Sertifika ise "eğitim sonunda yapılan sınavda başarılı olanlara verilen belge"dir.

Sertifika tescili ise belgenin Bakanlıkça "kayıt altına alınması"dır. Üç kavram birbirinin yerine geçmez: eğitime katılmak, sınavda başarılı olmak ve sertifikanın tescil edilmek ayrı ayrı adımlardır. Bu ayrım, sonraki bölümde tescil işleminin neden bu kadar titiz yürütüldüğünü açıklıyor.

md.4 ve md.5: tescil ilkesi ve standartların belirlenmesi

Yönetmeliğin 4. maddesi bir tek cümleyle sınır koyar: "Bakanlıkça belirlenmiş alanlarda ve standartlarda yapılan eğitimler sonrası verilen sertifikalar tescil edilir, bunun dışındaki sertifikalar tescil edilmez." Yani tescil, eğitimin konusuna ve standardına bağlıdır.

Bu alan ve standartlar nasıl belirlenir? 5. maddeye göre süreç şöyle işler:

• Başvuru, Genel Müdürlükçe belirlenecek form doldurularak il müdürlüğüne veya Bakanlığın ilgili birimine yapılır.
• İl müdürlüğü başvuruları Bakanlığın ilgili birimine iletir; ilgili birim talebi uygun görürse kendi görüşleriyle Genel Müdürlüğe aktarır.
• Genel Müdürlük, her alan için eğitim ve sertifikasyon hizmetlerinden sorumlu genel müdür yardımcısı ya da daire başkanı başkanlığında bir bilimsel komisyon kurar.
• Komisyon, "eğitimin sonunda uygulanacak sınavın usul ve esaslarını, sertifikanın geçerlilik süresi ve sertifikanın yenilenmesi" ile birlikte "eğitim programının denetim usul ve esaslarına ilişkin standartları belirler."
• Komisyon "salt çoğunlukla toplanır. Toplantıya katılanların en az üçte iki çoğunluğuyla karar alınır." Kararlar "Bakanlıkça onaylanması halinde yürürlüğe girer."
• Belirlenen alan ve standartlar "Bakanlığın internet sayfasında ilan edilir."

Komisyonun tıpta ve diş hekimliğinde uzman olanlara yönelik sertifikalı eğitimlerde Tıpta Uzmanlık Kurulunun, diğer eğitimlerde gerekli gördüğü takdirde Sağlık Meslekleri Kurulunun görüşünü alması da yönetmeliğe özgü bir güvence olarak yer alır.

Programın yapısı: süre, müfredat, sınav

Programın içeriği tek tek yazılmış değildir; komisyonun belirlediği standartlarla çerçevelenir. Programın neleri belirlediği yönetmelikte açıkça sayılı: "eğitimin süresini, müfredatı, eğitim verilecek merkezin niteliklerini, program sorumlusunu, eğitici ve programa katılacak katılımcının niteliklerini" ile birlikte "eğitim materyallerini, eğitimin sonunda uygulanacak sınavın usul ve esaslarını" kapsar.

Bakanlığın SHGM kalite portalındaki SKS Değerlendiricisi Sertifikalı Eğitim Programı sayfası (21 Ekim 2020) bu programların kayıt listesi işlevi görür; listede 1'den 10'a kadar on program yer alır. Her program için ayrı bir sayfa açılmış ve her sayfada o programın kendi değerlendirmesi yayımlanmıştır.

10. program örneği

10. SKS Değerlendiricisi Sertifikalı Eğitim Programı sayfasındaki değerlendirme (27 Ocak 2020) programın pratiğini gösteriyor:

• Program 18-23 Mart 2019 tarihleri arasında Ankara ilinde gerçekleştirilmiştir.
• "Ağırlıklı olarak kalite direktörlerinin katılımının yanı sıra sağlık yöneticilerinin, sağlık akademisyenleri, hekim, ve sağlık çalışanlarından oluşan 80 değerlendirici adayının iştiraki ile" yürütülmüştür.
• "5 gün boyunca 31 konu başlığında sağlık hizmetlerinde kalite ve hasta-çalışan ilişkili konular, değerlendirme sistematiği ve değerlendirme sürecine dair konular katılımcılarla paylaşılmıştır."
• "Programın altıncı gününde 50 sorudan oluşan teorik bir sınav uygulanarak eğitim tamamlanmıştır."

Yani süre, müfredat, sınav usulü ve katılımcı nitelikleri standartlarla tanımlanır ama her programın kendi içeriği vardır.

Sınav ve sertifika tescili

Yönetmeliğin 10. maddesi sınav ve tescil adımlarını sıraya koyar. Program sonunda "ilgili alanın standartlarında belirlenmiş usul ve esaslara göre sınav yapılır"; sınavda başarılı olanlara eğitimi düzenleyen kurum tarafından sertifika düzenlenir.

Sertifikanın üzerinde bulunması gerekenler de tanımlıdır: eğitimi alan kişinin kimlik numarası, adı ve soyadı, unvanı, sertifikanın adı ve numarası, eğitimin başlangıç ve bitiş tarihi, sertifikanın geçerlilik süresi ile eğitimi yapan kurumun adı.

Tescil tarafında iki ayrı kayıt vardır. Bakanlık merkez teşkilatı ve bağlı kuruluşları ile il müdürlüklerince verilen eğitim sonucu hazırlanan sertifikalar ilgili birimce, özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişilerce düzenlenenler ise il müdürlüğünce Eğitim Sertifikaları Bilgi Sistemine kayıt altına alınarak tescil edilir. "Tescil edilmiş sertifikalar, eğitimi düzenleyenler tarafından sahiplerine teslim edilir." Sertifikaların geçerlilik süresi ise tescil edildikleri tarihten itibaren başlar.

Denetim tarafı da boş bırakılmamıştır. Programlar rutin olarak denetim ekibiyle denetlenir; standartlarda belirtilen niteliklerin kaybedilmesi hâlinde programın uygulaması durdurulur, eksiklikler tamamlanamazsa yetki belgesi iptal edilir. Program durdurulduğu veya iptal edildiği hâlde eğitime devam edilerek verilen sertifikalar tescil edilmez.

Değerlendirici olmanın kurum içi faydası

Değerlendirici olmak, kurumun kalite okumasını güçlendirir. Aynı standart ve ölçütleri kendi kurumunuzda uygularken karşılaştığınız sorunları, sahada karşılaştığınız sorunlarla eşleştirebilme yeteneği kazanırsınız. Bu, öz değerlendirmeyi bir form doldurma işinden çıkarıp karar mekanizmasına dönüştürür.

Bu eğitim, kurum içi iç tetkikçi eğitimi ile karıştırılmamalıdır. İç tetkikçi kendi kurumunda, gizlilik içinde denetim yapar; SKS değerlendiricisi ise Bakanlığın belirlediği standartlar çerçevesinde ve resmî yetkiyle sahada değerlendirme yapar. İkisi birbirini tamamlar, birbirinin yerine geçmez.

Kimler için uygun, hazırlık önerileri

1. programın katılımcı profili geniştir: kalite direktörleri, sağlık yöneticileri, akademisyenler, hekimler ve sağlık çalışanları. Katılımcı nitelikleri program standartlarında tanımlanır; katılım, Bakanlığın duyurduğu program ve çağrı koşullarına bağlıdır.

Hazırlık tarafında şu sırayı izlemek işe yarar:

1. Değerlendirilecek SKS setini ve ilgili bölümün standartlarını baştan okuyun. 10. programda 31 konu başlığının konuları bu alanı kapsıyordu.
2. Öz değerlendirme ve düzeltici faaliyet kayıtlarınızı gözden geçirin. Değerlendirme günü soruları, bu kayıtlara dayanır.
3. Gösterge yönetiminizi ve veri kalitenizi kontrol edin. Değerlendirme yalnızca belge değil, veri akışını da sorar.
4. Kurum içi denetim pratiğinizi geliştirin. Değerlendiricilik, denetim bakış açısını güçlendirir.

Önemli bir ayrım: Bakanlığın sayfasında listelenen SKS Değerlendiricisi Sertifikalı Eğitim Programları Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenmiştir; değerlendirici sertifikası yalnızca bu program sonundaki sınavla verilir ve Bakanlıkça tescil edilir. ÖzgürKalite bu programı düzenlemez, SKS değerlendiricisi sertifikası vermez ve tescil yapmaz. Bizim eğitim hizmetlerimiz SKS/SAS farkındalık, öz değerlendirme ve iç tetkikçi eğitimleri gibi kurum içi hazırlık eğitimlerini kapsar ve katılım belgesiyle sonuçlanır. Kurumunuzun değerlendirmeye hazırlık eğitimlerini planlamak için iletişim formundan yazabilirsiniz.